Thuốc Methotrexate: Tác dụng, liều dùng và những vấn đề cần cẩn trọng
BỆNH CƠ XƯƠNG KHỚP

Thuốc Methotrexate: Tác dụng, liều dùng và những vấn đề cần cẩn trọng

25/10/19

Thuốc Methotrexate thuộc vào nhóm thuốc chống ung thư và tác động vào hệ miễn dịch được dùng khá phổ biến hiện nay. Tuy nhiên, nếu sử dụng thuốc không đúng cách, người bệnh có thể phải đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm. Vậy Methotrexate là gì, có công dụng ra sao và cần lưu ý gì trong quá trình sử dụng?

1. Thuốc Methotrexate là gì?

Thuốc Methotrexate

Thuốc Methotrexate

Methotrexate trước đây gọi là amethopterin, là một tác nhân hoá trị liệu và chất ức chế hệ miễn dịch. Nó được sử dụng để điều trị ung thư, các bệnh tự miễn dịch, thai ngoài tử cung và phá thai nội khoa.

2. Tác dụng của thuốc Methotrexate

Methotrexate là một loại thuốc giúp ức chế acid folic chuyển thành acid tetrahydrofolic, nhờ có ái lực với enzym dihydrofolat reductase mạnh hơn acid folic nội sinh. Khi đó, sự tổng hợp DNA bị ức chế và gián phân bị ngừng lại, do vậy methotrexate ức chế đặc hiệu pha S.

Bởi vậy, Methotrexate rất hiệu quả trong việc cản trở sự tăng trưởng của một số tế bào trong cơ thể, nhất là những tế bào tăng sinh nhanh chóng như tế bào ung thư, tế bào tủy xương và tế bào da. Thuốc thường được dùng trong điều trị một số bệnh lý như: ung thư, vẩy nến và viêm khớp dạng thấp…

3. Dạng thuốc và hàm lượng

Methotrexate được sản xuất dưới nhiều dạng khác nhau

Methotrexate được sản xuất dưới nhiều dạng khác nhau

Thuốc Methotrexate được sản xuất dưới nhiều dạng, có hàm lượng khác nhau, bao gồm:

– Viên nén 2,5 mg

– Thuốc tiêm: với các hàm lượng: 50 mg/2 ml; 100 mg/4 ml; 200 mg/8 ml; 250 mg/10 ml

– Dịch truyền 25 mg/ml

– Dung dịch tiêm truyền đậm đặc 100 mg/ml.

– Lọ 20 mg và 1 g bột đông khô

– Tá dược thuốc tiêm: Cồn benzylic, natri hydroxyd.

4. Chỉ định

Thuốc Methotrexate thường được bác sĩ chỉ định trong các trường hợp sau:

– Bệnh vẩy nến: vẩy nến da đầu, vẩy nến thể mảng, vẩy nến thể mủ, vẩy nến nghịch đảo…

– Viêm khớp dạng thấp

– Ung thư: ung thư lá nuôi, ung thư phổi, ung thư vú, ung thư bang quang, sarcom xương, sarcom sụn…

– Dự phòng bệnh bạch cầu…

Bên cạnh đó, thuốc Methotrexate còn được dùng trong với mục đích điều trị khác, tùy theo chỉ định của bác sĩ.

Methotrexate được chỉ định trong điều trị nhiều bệnh lý

Methotrexate được chỉ định trong điều trị nhiều bệnh lý

5. Chống chỉ định

Methotrexate không sử dụng trong các trường hợp sau:

– Suy thận nặng

– Suy dinh dưỡng

– Rối loạn chức năng gan (xơ gan, viêm gan…)

– Hội chứng suy giảm miễn dịch

– Rối loạn tạo máu: Giảm sản tủy xương, giảm bạch cầu, thiếu máu…

6. Liều lượng sử dụng

Đối với từng trường hợp mà bác sĩ sẽ chỉ định dạng thuốc, liều dùng và tần suất sử dụng thuốc Methotrexate khác nhau. Điều này sẽ phụ thuộc vào các yếu tố:

– Độ tuổi của người

– Mục đích điều trị

– Mức độ nặng của bệnh

– Tình trạng sức khỏe

– Phản ứng của người bệnh sau liều dùng đầu tiên.

6.1. Liều dùng Methotrexate cho người lớn

Bệnh bạch cầu cấp tính

– Liều khởi đầu: Uống 3,3 mg/m2 mỗi ngày hoặc tiêm bắp (có thể kết hợp với prednisone 60 mg/m2).

– Liều duy trì: Uống 15 mg/m2 hai lần một tuần hoặc tiêm bắp.

– Liều thuyên giảm thay thế: Uống 2,5 mg/kg tiêm tĩnh mạch (2 tuần 1 lần)

Người bệnh cần dùng thuốc đúng liều

Người bệnh cần dùng thuốc đúng liều

Bệnh ung thư nhau thai (ung thư nguyên bào nuôi)

– Dùng 15-30 mg tiêm bắp hoặc uống hàng ngày. Duy trì trong 5 ngày.

– Dùng theo đợt, mỗi đợt kéo dài từ 1 tuần trở lên. Lặp lại đợt điều trị 3-5 lần đến khi các triệu chứng độc tính thuyên giảm.

Bệnh lý nguyên bào nuôi

– Dùng 15 – 30 mg tiêm bắp hoặc uống hàng ngày. Duy trì trong 5 ngày.

– Dùng theo đợt, mỗi đợt kéo dài từ 1 tuần trở lên. Lặp lại đợt điều trị 3-5 lần đến khi các triệu chứng độc tính thuyên giảm.

Bệnh ung thư hạch bạch huyết

– Điều trị khối u Burkitt trong giai đoạn I  – II: Uống 10-25 mg/ lần. Ngày uống 1 lần. Duy trì dùng trong 4-8 ngày.

– Điều trị ung thư hạch bạch huyết ác tính trong giai đoạn III: Uống 0,625-2,5 mg/kg hàng ngày.

Trong tất cả các giai đoạn điều trị, người bệnh sẽ được chỉ định dùng thuốc theo từng đợt. Sau mỗi đợt dùng thuốc sẽ nghỉ 7-10 ngày.

Bệnh bạch cầu màng não

Người bệnh được chỉ định tiêm vào khoang dịch não tủy 12 mg/m2 mỗi đợt 2 – 5 ngày đến khi số lượng tế bào dịch não tủy trở lại bình thường. Trong thời gian này này, khuyến cáo dùng liều bổ sung.

Bệnh u sùi dạng nấm (Mycosis Fungoides)

Người bệnh có thể được kê uống 2,5 – 10 mg mỗi ngày. Hoặc tiêm bắp 50 mg một lần mỗi tuần hoặc 25 mg hai lần mỗi tuần.

U xương ác tính

– Liều khởi đầu: Tiêm truyền tĩnh mạch 12 g/m2 trong 4 giờ (kết hợp với các thuốc  hóa trị liệu khác).

Trong trường hợp liều dùng không đủ để đạt nồng độ 1000 micromol trong huyết thanh vào giai đoạn cuối của quá trình truyền dịch thì có thể tăng liều lên 15 g/m2. Quá trình điều trị sau phẫu thuật cần tuyệt đối tuân thủ chỉ định của bác sĩ.

Bệnh vẩy nến

– Liều đơn: Uống 10-25 mg/ tuần hoặc tiêm dưới da, tiêm bắp, tiêm tĩnh mạch theo yêu cầu của bác sĩ đến khi đạt mức đủ đáp ứng.

– Liều dùng chia nhỏ. Uống 2,5mg hoặc tiêm sau mỗi 12g. Dùng 3 liều mỗi tuần 1 lần.

Lưu ý, liều dùng tối đa mỗi tuần là 30mg.

Methotrexate thường được chỉ định trong điều trị viêm khớp dạng thấp

Methotrexate thường được chỉ định trong điều trị viêm khớp dạng thấp

Viêm khớp dạng thấp

– Liều đơn: Uống 7,5 mg/ tuần.

– Liều dùng chia nhỏ: Uống 2,5 mg sau mỗi 12 giờ. Dùng 3 liều mỗi tuần 1 lần.

Chú ý, liều tối đa mỗi tuần là 20mg.

>> Xem thêm: Làm thế nào khi mắc bệnh viêm khớp dạng thấp?

Bên cạnh đó, Methotrexate còn được bác sĩ chỉ định dùng trong điều trị nhiều bệnh lý ở người trưởng thành khác. Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ, không tự ý tăng hoặc giảm liều khi chưa được cho phép.

6.1. Liều dùng Methotrexate cho trẻ em

Methotrexate cũng được sử dụng trong điều trị một số bệnh lý ở trẻ nhỏ. Vậy liều dùng thuốc Methotrexate cho trẻ em như thế nào?

Bệnh bạch cầu cấp tính thể lympho

Thông thường, trẻ được tiêm 100 mg/m2 trong 1 giờ. Sau đó, tiếp tục truyền liên tục 900 mg/m2/ngày trong 35 giờ.

Bệnh viêm da cơ

Uống 15 – 20 mg/m2 một lần vào mỗi tuần.

Bệnh viêm bạch cầu màng não

Liều tiêm vào khoang dịch não tủy được chia theo độ tuổi của trẻ:

– Trẻ dưới 4 tháng tuổi: Tiêm 3 mg/liều

– Trẻ 4 tháng tuổi đến dưới 1 tuổi: Tiêm 6 mg/liều

– Trẻ từ 1 tuổi đến dưới 2 tuổi: Tiêm 8 mg/liều

– Trẻ từ 2 tuổi đến dưới 3 tuổi: Tiêm 10 mg/liều

– Trẻ trên 3 tuổi: Tiêm 12 mg/liều

Trẻ có thể được chỉ định dùng thuốc 2-5 ngày đến khi lượng tế bào dịch trong não tủy trở lại bình thường. Sau đó, dùng liều uống một lần mỗi tuần trong 2 tuần và mỗi tháng tiêp theo. Lưu ý, tiêm thuốc trong khoảng thời gian ngắn hơn 1 tuần có thể tăng nguy cơ bị ngộ độc cấp tính.

Bệnh khối u

– Liều dùng thông thường là 7,5-30 mg/m2. Có thể tiêm bắp hoặc uống mỗi 2 tuần.

– Liều thay thế: Dùng 10-18mg/m2 tiêm tĩnh mạch liều nạp hoặc truyền liên tục trong 6-42 giờ.

Methotrexate thường được chỉ định trong điều trị viêm khớp dạng thấp

Bệnh viêm khớp dạng thấp

– Liều thông thường: Dùng 5-15 mg/m2 tiêm bắp hoặc uống một lần mỗi tuần.

– Đối với trường hợp viêm khớp dạng thấp ở thiếu niên: tiêm dưới da 10mg/m2 một lần mỗi tuần.

Khối u rắn

– Trẻ dưới 12 tuổi: Dùng 12 mg/m2 tiêm tĩnh mạch.

– Trẻ từ 12 tuổi trở lên: Dùng 8 mg/m2 tiêm tĩnh mạch.

Lưu ý, liều dùng tối đa là 18 mg/m2.

7. Thuốc Methotrexate có gây tác dụng phụ không?

Trong quá trình sử dụng thuốc Methotrexate, người bệnh có thể gặp phải một số tác dụng phụ như:

– Ho khan, khó thở

– Buồn nôn hoặc nôn, đau bụng

– Chóng mặt, cảm thấy mệt mỏi

– Tiêu chảy hoặc có màu trong nước tiểu, phân

– Đi tiểu ít hơn bình thường, thậm chí là không thể tiểu

– Xuất hiện đốm trắng hoặc vết lở loét trong miệng

– Sốt, đau đầu, đau nhức cơ thể, kèm theo các triệu chứng của cúm

– Chảy máu nướu răng

– Tầm nhìn mờ

– Tổn thương gan, thận

– Giảm số lượng bạch cầu, tiểu cầu…

Methotrexate gây nhiều tác dụng phụ đối với sức khỏe

Methotrexate gây nhiều tác dụng phụ đối với sức khỏe

Bên cạnh đó, tùy theo từng trường hợp, người bệnh có thể gặp những tác dụng phụ khác. Do đó, ngay khi thấy xuất hiện các phản ứng phụ nào nghiêm trọng, người bệnh cần tham khảo ý kiến của bác sĩ để có hướng xử lý kịp thời.

8. Đẩy lùi viêm khớp dạng thấp không lo tác dụng phụ của thuốc Methotrexate

Viêm khớp dạng thấp là một trong những bệnh lý thường xuyên được bác sĩ kê thuốc Methotrexate trong điều trị. Tuy nhiên, trước rất nhiều tác dụng phụ của loại thuốc này có thể ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe, người bệnh lại càng lo lắng. Làm sao tìm được giải pháp cải thiện bệnh viêm khớp dạng thấp đạt được hiệu quả như mong muốn mà đảm bảo an toàn cho sức khỏe? Đây chính là mối quan tâm của đông đảo người bệnh hiện nay.

Trước thực tế này, giải pháp được các chuyên gia y tế đánh giá cao và luôn khuyến khích người bệnh áp dụng là duy trì dùng sản phẩm thảo dược an toàn để hỗ trợ điều trị viêm khớp dạng thấp.

Trên đây là những thông tin đầy đủ về thuốc Methotrexate mà bất kỳ người bệnh nào cũng cần nắm rõ trước khi sử dụng. Và đừng quên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi dùng và trong suốt quá trình sử dụng để hạn chế những tác dụng không mong muốn!

XEM THÊM:

Bài viết này có hữu ích cho bạn không?
3
Thầy thuốc ưu tú Nguyễn Thị Hằng Ths.Bs - TTƯT Nguyễn Thị Hằng

Luôn tâm niệm “Y học cổ truyền là niềm đam mê của tôi”, TTƯT Nguyễn Thị Hằng hiện là cố vấn y khoa tại Dược Phẩm Tâm Bình. Bà là tác giả của nhiều đề tài nghiên cứu có tính ứng dụng cao trong điều trị các bệnh lý về xương khớp (thoái hóa khớp, thoát vị đĩa đệm, đau thần kinh tọa,...) và các bệnh liên quan đến đường tiêu hóa (viêm đại tràng, tiêu chảy, táo bón,…)

Xem thêm

Viên khớp tâm bình

Mua hàng

(**) Thời gian phát huy hiệu quả khi sử dụng sản phẩm tùy thuộc vào tình trạng bệnh và cơ địa mỗi người

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Các bài viết khác

Chi phí mổ tràn dịch khớp gối là bao nhiêu? Đắt hay rẻ? 26/05/20
Chi phí mổ tràn dịch khớp gối là thắc mắc của những người gặp phải căn bệnh này. Vậy khớp…
Mưa kéo dài làm nặng hơn các triệu chứng của bệnh khớp 20/11/18
Thời gian vừa qua, những cơn mưa kéo dài đã làm ảnh hưởng rất lớn đến đời sống và sinh…
Nhức mỏi đầu gối: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị 29/11/19
Nhức mỏi đầu gối là hiện tượng thường gặp ở độ tuổi trung niên và ngày càng có xu hướng…
5 bài tập yoga chữa đau vai gáy “cứ tập là hết đau” 21/09/19
Những bài tập yoga chữa đau vai gáy đơn giản sẽ giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp, làm giảm…
Xem tất cả bài viết