Cây cỏ xước là gì? Các bài thuốc điều trị xương khớp mới nhất 2021
CÂY THUỐC

Cây cỏ xước là gì? Các bài thuốc điều trị xương khớp mới nhất 2021

Tham vấn y khoa: Ths.Bs Nguyễn Thị Hằng

Biên tập viên: Vũ Thị Hương

03/02/21

Cây cỏ xước hay còn gọi là ngưu tất nam, hoài ngưu tất, là một trong những vị thuốc có công dụng chữa được nhiều bệnh, đặc biệt bệnh khớp. Vậy loài cây dân dã này phân bố ở đâu, tác dụng và cách dùng ra sao, hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

5/5 - (10 bình chọn)

1. Cây cỏ xước là cây gì?

cây cỏ xước là cây gì

Hình ảnh cây cỏ xước

Cỏ xước là một trong những loại thực vật thường thấy ở đồng ruộng, bờ bụi, thân mảnh, hơi vuông, thường chỉ cao khoảng 1m, có khi cao tới 2m. Lá mọc đối có cuống, dài từ 5-12cm, rộng 2-4cm, phiến lá hình trứng, đầu nhọn, mép nguyên. Cụm hoa mọc thành bông ở đầu cành hoặc kẽ lá.

Quả nang có lá bắc còn lại tạo thành hình gai nhọn, dễ mắc vào sớ vải khi chạm phải. Vỏ quả mỏng, dính vào hạt, hạt hình trứng dài, dày 1mm. Mùa hoa quả thường vào tháng 7-12.

Cỏ xước còn có tên gọi khác như hoài ngưu tất, ngưu tất nam, nhả khanh ngù (Tày), Cỏ nhả lìn ngu (Thái), Hà ngù.

Tên khoa học: Achyranthes aspera L., Họ Rau dền – Amaranthaceae

2. Phân loại cây cỏ xước:

Theo cuốn “từ điển thảo mộc dược học”, cỏ xước thường chia làm 4 loại

  • Cỏ xước lông trắng – tên khoa học là achyranthes aspera var. argentea.
  • Cỏ xước Ấn Độ – tên khoa học là achyranthes aspera var. indica.
  • Cây cỏ xước xám đỏ – tên khoa học là achyranthes aspera var. rubrofusca.
  • Cỏ xước nguyên chủng – tên khoa học là achyranthes aspera var. aspera.

Ở các vùng trồng hiện trồng giống ngưu tất di thực của Trung Quốc, có rễ to hơn cây cỏ xước mọc hoang hay còn gọi là ngưu tất Việt Nam.

3. Thành phần

Trong thân cỏ xước có chứa:

  • 81,9% nước
  • 3,7% protid
  • 9,2% glucid
  • 2,9% xơ
  • 2,3% tro
  • 2,6% carotene
  • 2,0% vitamin C

Trong rễ cỏ xước chứa:

  • Acid oleanolic (sapogenin)

Trong hạt cỏ xước có:

  • Hentriacontane và saponin 2%
  • Acid oleanolic
  • Saponin oligosaccharide
  • Acid oleanolic 1,1%.

Cây cỏ xước có vị đắng, hơi chua, tính mát, không độc, quy vào 2 kinh can và thận

4. Thu hái và chế biến

Cỏ xước thường phân bố ở phía đông và nam châu Á như Nhật Bản, Triều Tiên, Trung Quốc, Việt Nam. Cũng có một số loài mọc ở châu Phi, châu Âu và Tây Nam Á. Thông thường, cây cỏ xước (ngưu tất Việt Nam) thường mọc ở độ cao 2.300m so với mức nước biển.

Ở Việt Nam, cỏ xước dễ dàng tìm thấy ở những nơi bỏ hoang, có ánh sáng đầy đủ và giàu chất dinh dưỡng trong đất.

Thu hái và chế biến cỏ xước bằng cách nhổ cả rễ cây sau đó rửa sạch, thái khúc cả thân, rễ, lá rồi phơi khô, buộc kín tránh mối mọt.

5. Cây cỏ xước có tác dụng gì?

Trong Đông y, cỏ xước dùng để hoạt huyết, bổ can thận, mạnh gân cốt, tiêu ứ, điều kinh, thông tiểu, giải nhiệt. Cụ thể trong những bệnh lý như:

  • Bầm máu
  • Viêm gan
  • Nhiễm trùng thận
  • Tăng cholesterol trong máu
  • Bệnh gout, đau nhức xương khớp
  • Kinh nguyệt không đều

Trong y học hiện đại:

  • Thúc đẩy khả năng tổng hợp protein trong cơ thể
  • Hạ áp, làm hưng phấn cơ ở tử cung (thử nghiệm với ếch)
  • Kích thích tiểu tiện, giảm đường và cholesterol
  • Chống viêm, giảm đau, tăng cường sức đề kháng
  • Hoạt động dược lý ở động vật cho thấy chống oxy hóa, hạ đường huyết, giảm lo âu, chống động kinh

6. Các bài thuốc chữa bệnh từ cây cỏ xước

6.1. Cây cỏ xước chữa sỏi thận, mật

Chữa suy thận, phù thũng, nặng chân, vàng da

  • Dùng 30g rễ cỏ xước sao vàng, 30g mã đề cả cây, 30g cúc bách nhật cả cây, cỏ mực 30g
  • Sắc tất cả nguyên liệu trên sao cho được lượng nước vừa đủ
  • Ngày uống 2-3 lần, mỗi ngày 1 thang
  • Duy trì uống trong 7-10 ngày

Cỏ xước chữa phù thũng, vàng da

  • Dùng cỏ xước, rễ cỏ tranh, bông mã đề, dây khố rách mỗi loại 20-25g
  • Rửa sạch sắc nước uống
  • Ngày uống 2 lần sáng tối

Chữa vàng da do tắc mật

  • Cỏ xước 100g, 1 bộ gan lợn nấu chung với nhau cho thật nhừ
  • Sau khi đun xong chắt lấy nước uống trong ngày

6.2. Cây cỏ xước chữa tiết niệu

Cây cỏ xước chữa đái ra máu

  • Dùng 20g rễ cỏ xước, 40g củ mài sao vàng, 40g hạt sen sao vàng, bông mã đề lá trắc bách diệp sao cháy, cỏ nhọ nồi sao đen
  • Tất cả tán thành bột mịn
  • Có thể pha nước uống, ngày uống 2 lần, mỗi lần 12g

Chữa tiểu tiện đau buốt

  • Dùng cỏ xước một nắm (khoảng 20g); sắc nước uống (Nam dược thần hiệu)

Chữa đái đục

  • Dùng rễ cỏ xước 20g, củ mài 20g, ý dĩ 40g, rễ cỏ tranh 12g, rễ bấn trắng 12g, bông mã đề (sao) 12g; sắc nước uống trong ngày.Chữa sốt nóng, sổ mũi
  • Dùng cỏ xước, lá diễn, đơn buốt mỗi thứ 30g sắc nước uống

6.3. Cây cỏ xước chữa bệnh xương khớp

cây cỏ xước chữa bệnh xương khớp

Cỏ xước là một trong những vị thuốc chữa xương khớp rất tốt.

Cỏ xước chữa viêm khớp dạng thấp

  • Rễ cỏ xước tẩm rượu sao vàng 20g, độc hoạt 12g, tang sinh ký 16g, dây đau xương 16g, tục đoạn 12g, đương quy 12g, thục địa 12g, bạch thược 12g, đảng sâm 12g, tần giao 12g, quế chi 8g, xuyên khung 8g, cam thảo 6g, tế tân 6 g
  • Sắc các nguyên liệu trên với lượng nước vừa đủ
  • Chia nước sắc được uống 3 lần/ngày, mỗi ngày một thang, dùng trong 10 ngày

Chữa đau nhức xương khi thời tiết thay đổi

  • Cỏ xước 15-20g, sao vàng, hạ thổ, sắc nước uống trong ngày; uống theo từng đợt (15 ngày cho 1 liệu trình);
  • Rễ cỏ xước 40g, rễ lá lốt 20g, có thể thêm thân và rễ cây ké đầu ngựa 40g; sắc nước uống

Cỏ xước chữa đau thần kinh tọa

  • Dùng rễ cỏ xước 20g, lá lốt 16g, thiên niên kiện 12g, củ ráy sao 12g, tô mộc 12g, cẩu tích 12g, đỗ trọng 16g, ngải cứu 12g, ý dĩ 20g, lá thông 12g, nước 1000ml
  • Sắc 1 lít nước đến khi còn 300ml; chia 2 lần uống trong ngày.

Cây cỏ xước trị bệnh gout

  • Dùng cỏ xước, lá tất bát, rễ cây cẩu trùng vĩ, rễ bưởi bung mỗi vị 15g
  • Thái mỏng, sao vàng các nguyên liệu trên
  • Sắc 4 bát nước đến khi còn 2 bát, uống 3 lần trong ngày
  • Kiên trì dùng từ 7-10 ngày

Xem thêmThoái hóa xương khớpBệnh trẻ già đều dễ mắc

6.4. Cây cỏ xước chữa tai mũi họng

Chữa miệng lưỡi lở loét

  • Dùng 1 nắm cỏ xước tẩm rượu nhai nát và ngậm nuốt nước
  • Có thể sắc nước hơi đặc và ngậm uống

Chữa hóc xương thông thường

  • Dùng lá cỏ xước một nắm, nhai nuốt dần nước, bã đắp ở cổ.

Chữa viêm mũi dị ứng

  • Rễ cỏ xước 30g, lá diễn, đơn buốt mỗi vị 20g sắc với 400ml nước còn 100ml
  • Uống trong ngày, nên uống khi thuốc còn ấm
  • Dùng trong 5 ngày

6.5. Cỏ xước chữa máu nhiễm mỡ, tăng huyết áp, xơ vữa động mạch

Cỏ xước còn là vị thuốc trị mỡ máu, xơ vữa động mạch, cao huyết áp.

Cách 1:

  • Sao vàng 20g hạt muồng và 30g cỏ xước, sắc chung với ngưu tất
  • Ngày uống 2-3 lần, mỗi ngày 1 thang

Cách 2:

  • Cỏ xước, đương quy mỗi vị 16g, hạt lạc giời sao vàng, xuyên khung, cỏ cứt lợn mỗi thứ 12g, nấm mèo 10g, hạn liên thảo 20g
  • Sắc tất cả nguyên liệu trên, chia thành 3 lần uống
  • Kiên trì từ 20-30 ngày

Cách 3:

  • Cỏ xước khô 6g sắc cùng 10 cây thành ngạch đến khi cạn còn 1/3
  • Uống sau ăn 30 phút, duy trì trong 2 tháng
  • Nếu chưa dứt thì nghỉ 3 ngày rồi dùng liệu trình tiếp theo

6.6. Một số bài thuốc khác từ cây cỏ xước

Chữa kinh nguyệt không đều, huyết hư

  • Rễ cỏ xước 20g, cỏ cú (tứ chế) 16g, ích mẫu 16g, nghệ xanh 16g, rễ gai 30g, sắc uống ngày 1 thang, chia 3 lần, uống 10 ngày.

Chữa quai bị

  • Dùng rễ cỏ xước, thêm nước và giã nát hoặc xay nhuyễn
  • Lấy phần nước súc miệng và uống trong, phần bã đắp lên chỗ sưng đau

Chứa chướng khí, mê man nguy cấp

  • Dùng 1 nắm cỏ xước khoảng 30g sắc nước uống trong ngày

Cây cỏ xước trị mụn, đẹp da

  • Cỏ xước rửa sạch với nước muối, xay nhuyễn
  • Nước cốt dùng thoa lên da hoặc những nơi có mụn
  • Mỗi lần đắp trong 30 phút, dùng 2 lần/tuần

8. Mua cây cỏ xước ở đâu? Giá bao nhiêu?

cỏ xước khô

Cỏ xước khô được đóng gói thành từng túi theo cân nặng.

Để tìm mua cỏ xước, bạn có thể đến các hiệu thuốc Đông y hoặc những đơn vị bán dược liệu trên toàn quốc. Tùy vào từng thời điểm, mức giá cho một kg cỏ xước dao động từ 180.000đ – 200.000đ.

Đây là loại dược liệu không quá đắt, tuy nhiên cần tìm mua của những đơn vị uy tín trên thị trường để tránh tình trạng trộn các loại thực vật khác, không rõ nguồn gốc xuất xứ, chất lượng không đảm bảo.

9. Lưu ý khi sử dụng

9.1. Chống chỉ định

Cỏ xước không nên sử dụng cho một số đối tượng như:

  • Phụ nữ đang mang thai
  • Người đang trong thời kỳ kinh nguyệt
  • Nam giới bị di tinh, mộng tinh
  • Người có vấn đề dạ dày, ruột vì có thể gây tiêu chảy, đau bụng

9.2. Thận trọng khi sử dụng

Hiện nay chưa có tài liệu nào ghi nhận những tác dụng phụ từ cây cỏ xước. Tuy nhiên, để thấy được tác dụng, bạn cần thận trọng:

  • Không nên dùng quá 100g cỏ xước/ngày
  • Không dùng cho người dị ứng với các thành phần trong dược liệu
  • Khi sử dụng cỏ xước chữa sỏi thận, nên dùng nước sạch, tốt nhất là nước lọc để tốt cho thận

Trên đây là một số thông tin về cây cỏ xước, công dụng và các bài thuốc điều trị. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, vui lòng liên hệ qua hotline 0865 344 349 để được tư vấn giải đáp.

XEM THÊM:

Nguồn tham khảo

Tâm Bình giúp độc giả tìm kiếm nguồn thông tin chính xác nhất dựa trên các công trình nghiên cứu Y học đã được công bố, thẩm định trong và ngoài nước. Các tài liệu chúng tôi đưa ra đều được nghiên cứu và kiểm duyệt kỹ lưỡng đảm bảo thông tin cập nhật mới và khách quan nhất. Quý độc giả có thể tham khảo thêm chính sách biên tập của chúng tôi để xác nhận nội dung mà mình đọc được là chính xác và hữu ích.

Tham Vấn Y Khoa

Ths.Bs Nguyễn Thị Hằng

Luôn tâm niệm “Y học cổ truyền là niềm đam mê của tôi”, TTƯT Nguyễn Thị Hằng hiện là cố vấn y khoa tại Dược Phẩm Tâm Bình. Bà là tác giả của nhiều đề tài nghiên cứu có tính ứng dụng cao trong điều trị các bệnh lý về xương khớp (thoái hóa khớp, thoát vị đĩa đệm, đau thần kinh tọa,...) và các bệnh liên quan đến đường tiêu hóa (viêm đại tràng, tiêu chảy, táo bón,…)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Gửi câu hỏi tư vấn





    Các bài viết khác

    Tìm hiểu về cây tơm trơng – dược liệu quý không phải ai cũng biết 04/11/20
    Tơm trơng là vị thuốc đã được truyền lại từ ông “Vua voi”, không những tăng cường sinh lý nam…
    Lá sen có công dụng gì? – Dược liệu dân gian chữa “bách bệnh” 16/04/21
    Nhiều người nghĩ rằng lá sen chỉ có tác dụng gói xôi, gói cốm mà không biết đây được xem…
    Lá ổi có tác dụng gì? Top12+ công dụng chữa bệnh không ngờ tới 25/12/20
    Trong dân gian, lá ổi được sử dụng nhiều để cải thiện các bệnh về tiêu hóa, xuất hiện nhiều…
    Lộc nhung (Nhung hươu): Thượng dược cải thiện sinh lý phái mạnh 27/01/21
    Lộc nhung hay Nhung hươu là một trong tứ thượng dược (nhung, sâm, quế, phục) được các quý ông “săn…
    Xem tất cả bài viết